In verband met Holocaust Memorial Day geef ik op zondag 31 januari een lezing bij Kamp Amersfoort. Daarbij zal ik de Holocaust vanuit Russisch perspectief belichten. [Meer...] Ik zal ingaan op de wijze waarop in de voormalige Sovjetunie wordt omgesprongen met de herdenking van verschillende oorlogsslachtoffers en hoe die afwijkt van de Nederlandse manier. Daarna is er ruimte voor vragen en discussie. U bent van harte welkom op de Loes van Overeemlaan 19. Aanvang: 14.00 uur.

Op de regionale televisie van de stad Tsjerepovets in de provincie Vologda werd onlangs een reportage uitgezonden over Sovjetsoldaat Aleksej Serysjev. In de reportage komt Andrej, een neef van de in Leusden begraven soldaat, aan het woord. De gelijkenis met zijn oom is treffend.

Soldaat Serysjev moest achter de vijandelijke linies sabotage plegen. Hij werd gevangengenomen en kwam te boek te staan als vermist. Serysjev overleed na krijgsgevangenschap in Duitsland en werd later in Leusden begraven.

Serysjev was niet getrouwd en had geen kinderen. Hij had vier zussen en een broer, waarvan slechts een zus nog in leven is. Deze zomer overleed een andere zus van Serysjev, maar al in de wetenschap dat het graf van haar broer was gevonden.

De reportage is hier te bekijken.

Een nieuw opsporingsoffensief heeft geleid tot de vondst van drie families van in Leusden begraven Sovjetsoldaten. Het gaat om nabestaanden van Zachar Makarkin uit de provincie Toela, Nikanor Moerzin uit de provincie Tomsk en Grigori Bakalo.

Naar de familie van Bakalo waren we al tien jaar op zoek in Oekraïne, waar geen nabestaanden meer bleken te leven. Zijn enige overgebleven familielid, een 83-jarige nicht, woont in de Russische stad Rostov. Ook Makarkin had geen kinderen. Alleen de vrouw van zijn neef is nog in leven. Van Moerzin vonden we daarentegen een 90-jarige nicht die haar neef nog goed kon herinneren.

Alle drie soldaten overleden in Lüdenscheid. Ze werden overgebracht naar Margraten en in 1947 in Leusden herbegraven.

Onlangs zag een achterneef van Ivan Kasjegasjev kans om Nederland te bezoeken. Hij legde er bloemen bij het graf van de oom van zijn vader. Soldaat Kasjegasjev overleed op 21 mei 1945 aan tuberculose. Hij is afkomstig uit de Altai, diep in Rusland, waar we in augustus 2003 zijn nabestaanden vonden.

Roel Wolthuis is op 6 december in Zeist overleden. Hij was na de oorlog als rechercheur van de Politieke Opsporingsdienst (district Utrecht-Oost) betrokken bij de opsporing en het verhoren van oorlogsmisdadigers uit Kamp Amersfoort. Ook was Wolthuis aanwezig bij de opgraving van stoffelijke resten van slachtoffers rond het kamp, waaronder 101 Sovjetrussische krijgsgevangenen. Wolthuis werd 93 jaar.

Op voorgrond vlnr Gerrit Kleinveld, Annemiek Littlejohn, Roel Wolthuis. Boven links schrijver dezes.

Vlnr Kleinveld, de kampbeulen Oberle en Kotälla, Wolthuis.

Onlangs bracht ik een bezoek aan Georgië. In mijn programma had ik een dag gereserveerd om op zoek te gaan naar nabestaanden. En niet voor niets.

Op het Russisch Ereveld liggen ook enkele soldaten uit het Georgische bataljon dat aan het einde van de oorlog op Texel in opstand kwam tegen de Duitsers. Zij hadden zich tijdens de barre omstandigheden van hun krijgsgevangenschap genoodzaakt gezien voor Duitse dienst te tekenen.

Geen van de in Leusden begraven soldaten belandde op Texel. Sommigen stierven al voordat het bataljon werd overgeplaatst, anderen behoorden tot een groepje dat in Beverwijk werd gelegerd. Op het fort aan de Sint Aagtendijk werden vijftien van hen door de bezetter doodgeschoten, nadat de Georgische kameraden op Texel in opstand waren gekomen. Hun lichamen werden later in Leusden herbegraven.

In een dag tijd slaagde ik erin, met hulp van dorpsbewoners, een neef van soldaat Gabo Nanobasjvili te vinden en een dochter van Arsen Asanisjvili. Eerder al werd in Armenië de familie opgespoord van Ambartsoem Markosjan, die dienst deed in een Armeens bataljon van de Wehrmacht. Meer over deze groepen Sovjetrussen in Duitse dienst en mijn zoektocht naar hun nabestaanden valt te lezen in mijn toekomstige boek.

Ook werden de nabestaanden van Ivan Staroded gevonden. Hij stierf als pas bevrijde krijgsgevangene in Duitsland aan ziekte en werd eerst in Margraten en later in Leusden begraven. Daarmee komt het totaal opgespoorde families van op het Russisch Ereveld begraven Sovjetrussische soldaten op 142.

Overigens ging deze week de documentaire De Russenoorlog over het onverwerkte oorlogsverleden van Texel in première op het IDFA.

Van tientallen Sovjetsoldaten die zijn begraven op het Russisch Ereveld, zijn onbekende persoonsgegevens ontdekt. Daarmee is het mogelijk hun nabestaanden op te sporen.

De informatie is afkomstig uit de archieven van de International Tracing Service (ITS) in Bad Arolsen. De zoekdienst helpt al decennia slachtoffers van de nazivervolging en hun nabestaanden aan documenten. ITS beschikt over 50 miljoen verwijskaarten met informatie over 17,5 miljoen personen.

Het immense archief is een goudmijn voor onderzoekers. Gelukkig heeft het zijn deuren sinds een paar jaar ook voor publiek geopend. Ik bracht zodoende in september voor het eerst een bezoek aan ITS. De organisatie toonde zich uitermate geïnteresseerd in mijn zoektocht en publiceerde een interview op de website (hier in Engels, hier in Duits te lezen).

Het heeft even geduurd, maar eindelijk heb ik alle gegevens van mijn bezoek verwerkt. Hetzelfde geldt voor een reeks documenten die werd nagezonden. De nieuwe persoonsgegevens van soldaten zijn toegevoegd aan de lijst van gezochte families op deze site.

Nooit eerder was Anatoli Koedrin dichter bij zijn vader als deze week in Leusden. Hij knielde bij diens graf, omarmde de steen, plaatste bloemen en dronk op de vader die hij nooit leerde kennen.

Anatoli werd verwekt in een militair hospitaal, waar zijn moeder op bezoek kwam bij zijn gewonde vader, sovjetsoldaat Ivan Koedrin. Negen maanden later – terwijl Ivan teruggekeerd aan het front tegen nazi-Duitsland vocht – kwam Anatoli als vierde zoon ter wereld.

Deze week waren vader en zoon Ivan en Anatoli Koedrin dan eindelijk herenigd. Ivan ligt op het Russisch Ereveld naast Rusthof begraven.

Op de begraafplaats sprak Anatoli’s vrouw Nadezjda de aanwezigen toe. Ook sprak Nadezjda de waardering uit voor de wijze waarop Ivan Koedrin in Nederland wordt herdacht. Ze toonde zich ook zeer gelukkig met de aandacht voor de officieuze plechtigheid, die werd bijgewoond door medewerkers van de Stichting Nationaal Monument Kamp Amersfoort en diverse media.

Zaterdagochtend begonnen Anatoli en Nadezjda aan hun meer dan twee dagen durende terugreis. Met in de tas een exemplaar van AD/Amersfoortse Courant, dat intussen al uitgebreid had bericht over hun bezoek.

Eerder deze week verscheen in De Stad Amersfoort en de Leusder Krant al een verhaal over het Russisch Ereveld (Eerbetoon aan Sovjetsoldaten).

Op 9 september brengt Anatoli Koedrin met zijn vrouw Nadezjda voor het eerst een bezoek aan het graf van zijn vader. Anatoli is de jongste van vier zoons van Ivan Koedrin. De oudste drie zijn al overleden.

Ivan Fjodorovitsj Koedrin kwam op 22 oktober 1906 ter wereld in Giaginskaja, een kozakkendorpje in Adygea, een kleine republiek in de noordelijke Kaukasus. Hij trouwde er met Praskovja Ivanovna ("Pasja") en beiden werkten op de kolchoz met de naam Grote Revolutie. Ivan had maar drie jaar onderwijs genoten en toch slaagde hij erin op te klimmen tot hoofd boekhouding.

Ruim een maand na het begin van Operation Barbarossa, de Duitse aanval op de Sovjetunie, werd Ivan opgeroepen voor militaire dienst. Hij liet zijn vrouw Praskovja en hun drie zonen Michail, Viktor en Nikolaj van elf, zes en twee jaar achter.

In februari 1942 kreeg Praskovja een brief van Ivan uit een ziekenhuis in Sotsji, een stadje aan de Zwarte Zee, niet ver (zo’n tweehonderd kilometer) van Adygea. Hij was gewond geraakt en werd er verzorgd. Praskovja liet haar kinderen achter bij de buren en maakte de lange reis naar Sotsji om haar man te bezoeken. Dankzij dat bezoek is er een foto van Ivan bewaard gebleven. Maar dat was niet het enige aandenken... In november 1942 kwam nog een vierde zoon ter wereld: Anatoli.

De laatste brief van Ivan ontving de familie uit Kertsj op de Krim, waar hevig werd gevochten tussen de Duitsers en het Rode Leger. Begin 1943 werd Ivan krijgsgevangen genomen en naar een kamp in Duitsland gestuurd. Op 10 mei 1945 overleed hij in een ziekenhuis aan tuberculose.

Door de Amerikanen werd Ivan overgebracht naar het dichtstbijzijnde Amerikaanse Battlefield over de Duitse grens. Dat was in Margraten. Na de oorlog werd Ivan overgebracht naar Amersfoort, waar het Russisch Ereveld was aangelegd. Daar rust hij nu in rij 3, graf 263.

Anatoli (nu 66 jaar) komt naar Nederland om voor het eerst in zijn leven het graf van zijn vader te bezoeken. Een vader die hij nooit heeft gekend behalve uit verhalen en via een foto.

Onlangs was een cameraploeg bij ons op bezoek om opnamen te maken. Het betrof een regionaal televisiestation in de provincie Moskou, waar we nog twee families van in Leusden begraven Sovjetsoldaten zoeken. Het leverde een kort item op bij Telekanal Podmoskov’e, dat nu ook via internet is te zien. De uitzending heeft wel reacties opgeleverd, maar nog niet geleid tot de opsporing van de juiste families.

Het ziet ernaar uit dat families van nog twee sovjetsoldaten zijn opgespoord. Uit eerdere berichten uit de provincies Ternopol’ en Tsjerkassk viel niet met zekerheid vast te stellen of nabestaanden waren gevonden. Nu beschikken wij over adressen van familieleden van de sovjetsoldaten Foma Kritjoek en Nikolaj Barin.

De echtgenote van Kritjoek overleed helaas vijf jaar geleden. Maar in het dorp Velikië Koeskivtsy woont nog altijd een dochter van de soldaat.

Soldaat Barin had geen broers, zussen en kinderen. Zijn vrouw is overleden. In het dorp Christinovka woont alleen nog zijn schoonzus.

Van in totaal 138 soldaten die op het Russisch Ereveld begraven liggen, zijn nu de nabestaanden opgespoord en geïnformeerd.

Edo Hunnik werkt komende week voor het laatst op het Russisch Ereveld. Na 35 jaar onderhoudswerk gaat hij met pensioen.

Samen met collega John Groenestein zorgde Hunnik er namens de Oorlogsgravenstichting voor dat de begraafplaats er keurig verzorgd bij ligt. Samen maaiden ze 7000 kilometer gras en plaatsten ze ontelbare plantjes. Mede dankzij hun inzet hebben 865 soldaten uit een ver, onbekend land een fraaie laatste rustplaats gekregen.

Onlangs nam de Oorlogsgravenstichting tijdens een receptie al afscheid van Hunnik. Ook nabestaanden van in Leusden begraven Sovjetsoldaten bestelden via ons een bloemstuk. Binnenkort zullen we Hunnik ook de brieven overhandigen die nabestaanden hem uit dankbaarheid schreven.

Uit de provincie Nikolaev in Oekraïne bereikte ons het bericht dat familieleden van Sovjetsoldaat Ivan Boerchajlov zijn gevonden.

Dat was niet gemakkelijk, want voor zover bekend had hij geen kinderen en zijn beide broers overleden ook tijdens de oorlog. Gelukkig werd een kleinzoon van één van die broers opgespoord. Deze achterneef van de in Leusden begraven Ivan Boerchajlov verwees ons ook naar een nicht van de soldaat. We zullen haar vragen wat ze zich weet te herinneren van haar oom.

Overwinningsdag zit er weer op. De dag begon in Moskou met een grootse militaire parade op het Rode Plein en eindigde met vuurwerk. In Leusden vond, naar verluidt, een indrukwekkende plechtigheid plaats.

’s Avonds besteedde het Eerste Kanaal uitgebreid aandacht aan het Russisch Ereveld en mijn zoektocht naar nabestaanden. De reportage (zie boven) was het slotstuk van een uitzending die volledig was gewijd aan Overwinningsdag. Op de uitzending kwamen direct tientallen reacties binnen uit de hele wereld. Wij zien de aandacht vooral als een manier om meer nabestaanden te vinden.

De herdenking in Leusden trok zo’n 300 bezoekers. Medewerkers van de Stichting Nationaal Monument Kamp Amersfoort deelden een boekje uit met daarin de vertaling van mijn toespraak op 19 april. Die is ook op deze site te vinden

Het Russische televisienieuws besteedt zaterdag 9 mei uitgebreid aandacht aan het Russisch Ereveld in Leusden. De reportage wordt uitgezonden op het eerste kanaal in het nieuwsprogramma Vremja, vermoedelijk in de uitzending van 21.00 uur (Russische tijd).

We reisden vorige week met een cameraploeg af naar Novomoskovsk, zo’n 250 kilometer ten zuiden van Moskou. Daar brachten we een bezoek aan de echtgenote (!) van sovjetsoldaat Nikolaj Vasil’ev, die op het Russisch Ereveld in Leusden begraven ligt. De televisieploeg bezocht in Novgorod ook nog de dochters van sovjetsoldaat Dmitri Kolynin.

Het team filmde ook in Nederland. Op 19 april was Pervyy Kanal aanwezig bij de herdenking van de overdracht van Kamp Amersfoort aan het Nederlandse Rode Kruis.

Kanaal 100 in Sint-Petersburg zendt op 9 mei opnieuw de documentaire ‘De taak van journalist Reiding’ uit. Die is twee jaar geleden gemaakt door verslaggever Pavel Sotnik, die enkele maanden later om het leven kwam.