ARCHIEF

De aanhouder wint. Na jaren zoeken en tientallen brieven naar drie verschillende provincies zijn toch nog de nabestaanden van Nikolaj Andrejevitsj Lomanosov opgespoord. Zijn neef en nicht wonen met hun families in Sint-Petersburg.

Volgens de familie had Lomanosov twee dochters: Klara en Galina. De dochters verhuisden na de oorlog naar Kalinigrad, waar wij al eens tevergeefs zochten naar de vrouw van de soldaat. Een nieuwe zoektocht leidt hopelijk naar de kinderen van Lomanosov, die 65 jaar na het einde van de oorlog nog altijd in onzekerheid verkeren over het lot van hun vader.

Ook de broer en zus van Sovjetsoldaat Fjodor Troefanov uit de provincie Belgorod werden de afgelopen week getraceerd en geïnformeerd. Verder werd een neef van soldaat Michail Sanin uit de provincie Lipetsk en een nicht van soldaat Andrej Semytsjov uit de provincie Nizjni Novgorod opgespoord.

De Sovjetsoldaten Lomanosov, Troefanov en Sanin overleden in mei 1945 in een ziekenhuis in de Duitse stad Lüdenscheid aan tuberculose. Semytsjov stierf in Lippstadt aan alcoholvergiftiging. Hun stoffelijke overschotten werden door het Amerikaanse leger overgebracht naar Margraten. Na de oorlog werden zij herbegraven op het Russisch Ereveld in Leusden.

Het totaal aantal soldaten op het Russisch Ereveld van wie de nabestaanden is opgespoord, komt daarmee op 172.

De familie van Sovjetsoldaat Fjodor Germanov heeft eindelijk duidelijkheid gekregen over zijn lot. Germanov overleed in mei 1945 in Hamm. Hij werd begraven op de Amerikaanse begraafplaats in Margraten en herbegraven op het Russisch Ereveld in Leusden. Zijn familie was daarvan al die jaren niet op de hoogte gebracht.

In maart was de familie al opgespoord. Doordat de nabestaanden de geboortedatum van de soldaat niet konden bevestigen, kon niet met zekerheid worden vastgesteld of zij familie waren van de in Leusden begraven soldaat of van een naamgenoot. Ook diverse archieven, waaronder die van de burgerlijke stand, konden geen uitsluitsel geven.

Deze week alsnog vastgesteld dat de gevonden familieleden werkelijk nabestaanden zijn van de in Leusden begraven soldaat. Dat was te danken aan aanvullende gegevens uit het Krankenbuchlager in Berlijn, waar de administratie van verschillende ziekenhuizen wordt bewaard.

Het totaal aantal soldaten op het Russisch Ereveld van wie de nabestaanden is opgespoord, komt daarmee op 168.

Meer dan 65 jaar na de bevrijding zijn de nabestaanden van vier Sovjetsoldaten geïnformeerd over het lot van hun vermiste familielid. Zij wisten niet dat Leonid Ratynski, Fjodor Tsjernysjov, Vasili Spiridonov en Feofan Poekas al die tijd op het Russisch Ereveld in Leusden begraven lagen.

Naar de nabestaanden van alle vier de soldaten was al langdurig gezocht. De speurtocht naar familie van Ratynski werd bemoeilijkt, doordat zijn naam foutief was gespeld. Toen duidelijk werd dat hij niet Katynski maar Ratynski heet, was zijn familie wel te traceren. Zijn kleinzoon is onlangs geïnformeerd over het lot van zijn grootvader, die al die jaren vermist was geweest.

De familie van Fjodor Tsjernysjov kon pas worden getraceerd, toen in lokale archieven van de burgerlijke stand zijn geboorteakte werd gevonden. Daarop stond zijn volledige naam en die van zijn ouders. Een kleinzoon en een kleindochter van de soldaat zijn nog in leven.

De nabestaanden van Vasili Spiridonov bleken eveneens lang spoorloos, want de jonge soldaat uit Wit-Rusland was ongetrouwd en had geen kinderen. Onlangs werd toch nog een nicht van Spiridonov gevonden.

De zoektocht naar de familie van Feofan Poekas werd bemoeilijkt, doordat zijn vrouw na de oorlog met de kinderen verhuisde naar een onbekende plaats in Wit-Rusland. Na lang zoeken werd een kleinzoon van de in Leusden begraven soldaat getraceerd.

Het totaal aantal soldaten wiens nabestaanden zijn gevonden, komt hiermee op 167.

De Sovjetsoldaten die na de oorlog vanuit Margraten naar het Russisch Ereveld werden overgebracht, werkten vooral in mijnen in het Ruhrgebied. Zij werden gedwongen te werk gesteld bij hoogovens, metaalfabrieken en bij de bouw van machines.

Sovjetrussische krijgsgevangenen kregen doorgaans de zwaarste werkzaamheden toebedeeld en miljoenen overleefden mede daardoor de oorlog niet. De 691 in Duitsland gestorven Sovjetrussen die in Leusden werden herbegraven, vormden daarop geen uitzondering. Dat blijkt uit documenten die zijn gevonden in de archieven van de International Tracing Service in Bad Arolsen.

Van tientallen in Leusden begraven Russen is dankzij archiefonderzoek duidelijk geworden waar zij hebben gewerkt. Tot nu toe was vrijwel niets bekend over de krijgsgevangenschap van de 691 Sovjetsoldaten, wiens stoffelijke resten vanuit Margraten naar Leusden werden overgebracht.

Het bezoek aan de International Tracing Service in Bad Arolsen heeft opnieuw persoonsgegevens van enkele soldaten opgeleverd. Die data maken de zoektocht naar hun nabestaanden mogelijk.

Ook documenten uit het Centraal Archief van het Ministerie van Defensie hebben nieuwe persoonsgegevens opgeleverd. Van drie Sovjetsoldaten die in Lippstadt overleden, zijn nu de volledige naam evenals geboorteplaats- en jaar bekend.

De lijst van nog te vinden families is daarom aangevuld (zie hier). Het betreft vier soldaten uit Oekraïne (provincies Zaporozj’e en Cherson), twee soldaten uit Rusland (provincies Nizjni Novgorod en Orjol), één uit Wit-Rusland en één uit Georgië.

De introductie van grafadoptie op het Russisch Ereveld in Leusden is een succes. In twee maanden tijd zijn al bijna 100 graven geadopteerd.

Er bestaat niet alleen belangstelling voor de laatste rustplaats van Sovjetsoldaten die in en nabij Kamp Amersfoort zijn vermoord. Ook voor de andere graven hebben zich verschillende mensen via deze website aangemeld.

De dit jaar opgerichte Stichting Russisch Ereveld wil met dit initiatief onder meer het grafbezoek van nabestaanden mogelijk maken. Zij zijn pas de laatste tien jaar geïnformeerd over het lot van hun vermiste familielid. Ook wil de stichting de samenleving meer betrekken bij het in de vergetelheid geraakte ereveld en zo de herinnering aan de soldaten levend houden.

Het merendeel van de graven is nog te adopteren. Belangstellenden betalen 50 euro per jaar en ontvangen een certificaat en een nieuwsbrief. Jaarlijks wordt een boeket bloemen bij het graf geplaatst. Adoptanten hoeven niet voor de graven te zorgen. Het onderhoud is in handen van de Oorlogsgravenstichting.
Aanmelden kan hier

Vandaag is de honderdste familie in Rusland gevonden. Het betreft een dochter en kleindochter van Nikolaj Savitsjev uit de provincie Kaloega.

De opsporing van nabestaanden is de afgelopen drie maanden uitermate succesvol verlopen. Verwanten van nog eens dertien soldaten zijn getraceerd en geïnformeerd over het lot van hun vermiste familielid. Daarmee komt het aantal gevonden families op 163.

De onlangs opgespoorde nabestaanden komen uit Rusland, Oekraïne, Wit-Rusland, Kazachstan en Oezbekistan. Onder anderen de dochters van de Sovjetsoldaten Vasili Ploskich en Michail Skomorochov willen graag het graf van hun vader bezoeken.

De 865 graven op de Russische begraafplaats worden ter adoptie aangeboden. De onlangs opgerichte Stichting Russisch Ereveld wil zo het grafbezoek van nabestaanden mogelijk maken en de herinnering aan de soldaten levend houden.

Het Russisch Ereveld was lange tijd een min of meer vergeten plek. Pas de laatste jaren zijn familieleden opgespoord. Nu de nabestaanden eindelijk weten waar hun vader of broer ligt, willen zij voor het eerst in hun leven het graf bezoeken. Velen kunnen de reis zelf niet betalen.

Om de reis van nabestaanden mogelijk te maken en om te voorkomen dat het ereveld weer in de vergetelheid raakt, wil de Stichting Russisch Ereveld de samenleving meer bij de begraafplaats betrekken. Vanaf vandaag kan iedereen daarom voor 50 euro per jaar een graf adopteren. Aanmelden kan via deze pagina.

Bijdragen worden ook aangewend voor de opsporing van familieleden van soldaten. Adoptanten ontvangen een certificaat en een nieuwsbrief. Jaarlijks wordt een boeket bloemen bij het graf geplaatst. Het is mogelijk meer dan één graf te adopteren.

Als u, uw bedrijf of uw club de gehele reis van een nabestaande wilt betalen, klik dan hier. Daar staat ook een wachtlijst van kinderen en broers en zussen van soldaten die de reis naar Nederland willen maken.

De maand mei stond traditioneel in het teken van herdenkingen. Op 3 mei bracht Lidia Petoechova, dochter van Sovjetsoldaat Tichon Salnikov, voor het eerst een bezoek aan het graf van haar vader. Ze knielde, ondanks het slechte weer, bij zijn laatste rustplaats. Ook strooide Lidia aarde uit dat ze had meegenomen van het graf van haar moeder, zodat haar ouders 65 jaar na het einde van de oorlog alsnog symbolisch zijn herenigd.

Lidia nam een dag later deel aan de Stille Tocht, die van Kamp Amersfoort via begraafplaats Rusthof naar het Russisch Ereveld leidde. Er waren zeker 1500 aanwezigen. Sommigen herkenden Lidia van een foto uit de krant, anderen zagen haar nogmaals knielen bij het graf van haar vader.

Lidia vertelde na terugkeer in Moskou dat ze meer was geraakt door de hereniging met haar vader dan ze zelf had verwacht. Haar reis voelde "als een droom". Ze heeft het gevoel dat ze een ander mens is geworden en dat het grafbezoek haar rust heeft gegeven.

Het bezoek van Lidia werd vastgelegd door een cameraploeg van NTV, een landelijk Russisch televisiestation. In het nieuws van 7 mei werd uitgebreid aandacht besteed aan het Russisch Ereveld, de opsporing van nabestaanden en het bezoek van Lidia. De reportage staat op de homepage van deze site.

Ook door andere media werd volop aandacht besteed aan het ereveld. Zo was er een uitgebreid interview bij BNR Nieuwsradio en maakte de regionale televisie in Orenburg een reportage.

Op Overwinningsdag (9 mei) waren tijdens de Russische herdenking ongeveer 500 mensen aanwezig. Onder hen bevonden zich een achternicht van soldaat Adilchan Toemarbajev en haar dochter, die uit Kazachstan waren overgekomen. In samenwerking met de ambassade van dat land werd een boekje uitgegeven over twaalf soldaten uit Kazachstan die op het Russisch Ereveld begraven liggen. Het boekje is ook op deze site te vinden.

In bijzijn van Koningin Beatrix had in Margraten de Amerikaanse Memorial Day plaats. Er werd stilgestaan bij de 8302 slachtoffers die hier begraven liggen. Ook de Russische soldaten werden kort genoemd.

Lidia Petoechova bezoekt op maandag 3 mei voor het eerst in haar leven het graf van haar vader Tichon Salnikov. Hij stond sinds de Tweede Wereldoorlog als vermist te boek, maar lag in werkelijkheid al die jaren op het Russisch Ereveld begraven.

"Mijn grootmoeder, de moeder van mijn vader, heeft niet alleen mijn vader Tichon verloren in die oorlog met de Duitsers, maar ook haar andere twee zonen", vertelde Lidia ons, in bijzijn van een journalist van het Nederlands Dagblad. "Zij heeft veel verdriet gekend. Ik ga vaak naar haar graf en praat dan met haar, over het terugvinden van een van haar jongens in Holland."

Het kleine dorp van haar kindertijd, waaruit haar vader als soldaat vertrok, is nu helemaal uitgestorven. "Voor de oorlog hadden we het goed. We hadden schapen, paarden, ganzen en een koe. De Duitsers pakten dat af en gebruikten ons huis als ‘Kommandantur’. Mijn moeder moest voor hen koken en het fornuis aanmaken. Op de rug van de koe gezeten ging ik mee naar een ander dorp, op de vlucht. Later werd ook die koe nog afgepakt. Ik zie nog het beeld van mijn moeder die na de oorlog terugkomt bij ons huis, huilend."

De reis naar Nederland wordt mogelijk gemaakt door een gulle gever. Lidia zal verblijven bij een gastgezin.

Veel nabestaanden van in Leusden begraven Sovjetsoldaten willen het graf van hun vermist gewaande maar teruggevonden familielid bezoeken. Maar ze zijn doorgaans niet in staat de reis naar Nederland zelf te financieren.

Het is de bedoeling met behulp van sponsors meer nabestaanden naar Nederland te halen. Dankzij gastgezinnen hebben de nabestaanden van Sovjetsoldaten in een voor hun vreemd land toch een ‘warm’ verblijf en is het bovendien mogelijk de kosten te drukken. Mocht u willen helpen, dan vraag ik u contact met mij op te nemen.

Ook dit jaar worden op het Russisch Ereveld de slachtoffers herdacht die aan Sovjet-zijde vielen tijdens de Grote Vaderlandse Oorlog. De plechtigheid heeft plaats op zondag 9 mei, de dag waarop jaarlijks Overwinningsdag wordt gevierd.

De herdenking begint dit jaar een kwartier eerder: om 10.15 uur. Vanaf 09.30 uur verzamelen hoogwaardigheidsbekleders, genodigden en geïnteresseerden zich voor de ingang van het Russisch Ereveld, dat zich naast de Amersfoortse begraafplaats Rusthof aan de Dodeweg bevindt.

Eerst legt een aantal vertegenwoordigers van ambassades bloemen bij monument De Koedriest, op de plek waar 77 uit Centraal-Azië afkomstige gevangenen uit Kamp Amersfoort op 9 april 1942 werden gefusilleerd. Daarna vertrekt het gezelschap naar het Russisch Ereveld voor de jaarlijkse ceremonie. Aansluitend vindt een receptie van de Russische ambassade plaats.

De routebeschrijving naar het ereveld vindt u hier.

Met de opsporing van nabestaanden van Nikolaj Moskalenko en Nikolaj Sjatoenov bedraagt het aantal gevonden families van in Leusden begraven Sovjetsoldaten nu 150.

Uit het staatsarchief van de provincie Tsjernigov in Oekraïne kwam onlangs onverwacht positief nieuws. Het archief is erin geslaagd de exacte geboortedatum te achterhalen van een soldaat. Met deze gegevens is het toch nog mogelijk met zekerheid vast te stellen wie de nabestaanden zijn van de in Leusden begraven Sovjetsoldaat Nikolaj Moskalenko. Aanvankelijk vonden wij twee soldaten met dezelfde gegevens: naam, geboortejaar en provincie kwamen overeen. Doordat beide families niet meer beschikten over de exacte geboortedatum van de soldaat, hing de uitkomst af van aanvullend archiefonderzoek. Onverwacht bleek het archief in Tsjernigov te beschikken over de geboortedatum van één van beide soldaten en die kwam overeen met de geboortedatum van de in Leusden begraven soldaat. Daarmee viel het laatste puzzelstukje op zijn plek. De familie kan nu alsnog uitvoerig worden geïnformeerd over het lot van hun vermiste familielid.

Uit de provincie Tambov kwam soortgelijk nieuws. Op basis van de geboortedatum kan met zekerheid worden vastgesteld dat Nikolaj Sjatoenov uit het dorp Ol’sjanka in Leusden begraven ligt.

Een bezoek aan het archief van de International Tracing Service heeft nieuwe gegevens opgeleverd over in Leusden begraven Sovjetsoldaten. Van enkele tientallen soldaten is meer informatie bekend geworden of zijn overlijdensaktes achterhaald.

Aanvullende persoonsgegevens maken het mogelijk nabestaanden op te sporen. Het gaat onder meer om geboortedata en woonplaatsen. De lijst van nog te vinden families is daarom aangevuld (zie hier). Het betreft soldaten uit Moskou, de Russische provincies Saratov, Lipetsk en Ivanovo, Altajski kraj, Krasnojarski kraj en in Oekraïne de provincies Nikolaev en Char’kov.

Met de opsporing van een kleindochter van Aleksandr Skobejev is een einde gekomen aan een lange zoektocht. Naar de nabestaanden van deze in Leusden begraven Sovjetsoldaat waren wij al zeven jaar op zoek.

Skobejev stierf in Bad Lippspringe aan tuberculose. Op het door hem opgegeven adres in het dorp Gloeboki (provincie Rostov) bleek zestig jaar later geen familie meer te wonen. Sterker nog, huisnummer 10 bestond niet; tussen de huizen 8 en 12 was geen woning te bekennen. Bejaarden in dezelfde straat wisten zich geen Skobejevs te herinneren.

Omdat Skobejev voorkwam in het herinneringsboek van de stad Goekovo, niet ver van Gloeboki, hebben we ook daar gezocht. Wederom leverde onze speurtocht geen nieuwe gegevens op. De zaak leek opgelost, toen de burgerlijke stand van de provincie Rostov ons wees op een zoon van de soldaat. Deze man bleek echter Skobelev te heten en zijn vader was niet onze soldaat.

In een laatste poging de nabestaanden van Skobejev te vinden, schreven we de gouverneur. Deze zette zijn ambtelijke apparaat aan het werk en zodoende slaagde de burgerlijke stand er alsnog in zijn familie te vinden. Skobejev zelf was geboren in 1897, dus het was geen verrassing om te horen dat zijn echtgenote niet meer leefde. Helaas gold hetzelfde voor zijn dochter, maar zijn kleindochter woont in Rostov aan de Don. Ze toonde zich verheugd door het nieuws dat het graf van de opa die ze nooit kende is gevonden.

Ook de zoon en kleindochter van de Georgiër Fido Tsjoliasjvili zijn getraceerd en geïnformeerd over het lot van hun vermiste vader/grootvader. We spraken met de buurman van de kleindochter van de soldaat, omdat de vrouw zelf geen Russisch spreekt.

De nabestaanden van Svirid Denisenko zijn eveneens gevonden. Met zijn vijf nichten en een neef is nog geen contact tot stand gekomen.

Het totale aantal gevonden en geïnformeerde families bedraagt nu 148.

Onlangs gaf ik in verband met Holocaust Memorial Day een lezing bij Kamp Amersfoort. De complete tekst kunt u nu hier vinden.

Lezing Kamp Amersfoort, 31 januari 2010

Voorafgaand aan mijn lezing sprak ik over de Holocaust vanuit Russisch perspectief bij radioprogramma Met het oog op morgen. Het item is hier te beluisteren.

De wijze waarop in de voormalige Sovjetunie verschillende oorlogsslachtoffers worden herdacht, wijkt af van de Nederlandse manier. Dat er relatief weinig aandacht is voor de Holocaust komt niet alleen, doordat de Sovjetunie 26,6 miljoen oorlogsslachtoffers had te betreuren.

In verband met Holocaust Memorial Day geef ik op zondag 31 januari een lezing bij Kamp Amersfoort. Daarbij zal ik de Holocaust vanuit Russisch perspectief belichten. Ik zal ingaan op de wijze waarop in de voormalige Sovjetunie wordt omgesprongen met de herdenking van verschillende oorlogsslachtoffers en hoe die afwijkt van de Nederlandse manier. Daarna is er ruimte voor vragen en discussie. U bent van harte welkom op de Loes van Overeemlaan 19. Aanvang: 14.00 uur.

Op de regionale televisie van de stad Tsjerepovets in de provincie Vologda werd onlangs een reportage uitgezonden over Sovjetsoldaat Aleksej Serysjev. In de reportage komt Andrej, een neef van de in Leusden begraven soldaat, aan het woord. De gelijkenis met zijn oom is treffend.

Soldaat Serysjev moest achter de vijandelijke linies sabotage plegen. Hij werd gevangengenomen en kwam te boek te staan als vermist. Serysjev overleed na krijgsgevangenschap in Duitsland en werd later in Leusden begraven.

Serysjev was niet getrouwd en had geen kinderen. Hij had vier zussen en een broer, waarvan slechts een zus nog in leven is. Deze zomer overleed een andere zus van Serysjev, maar al in de wetenschap dat het graf van haar broer was gevonden.

De reportage is hier te bekijken.

Een nieuw opsporingsoffensief heeft geleid tot de vondst van drie families van in Leusden begraven Sovjetsoldaten. Het gaat om nabestaanden van Zachar Makarkin uit de provincie Toela, Nikanor Moerzin uit de provincie Tomsk en Grigori Bakalo.

Naar de familie van Bakalo waren we al tien jaar op zoek in Oekraïne, waar geen nabestaanden meer bleken te leven. Zijn enige overgebleven familielid, een 83-jarige nicht, woont in de Russische stad Rostov.
Ook Makarkin had geen kinderen. Alleen de vrouw van zijn neef is nog in leven.
Van Moerzin vonden we daarentegen een 90-jarige nicht die haar neef nog goed kon herinneren.

Alle drie soldaten overleden in Lüdenscheid. Ze werden overgebracht naar Margraten en in 1947 in Leusden herbegraven.

Onlangs zag een achterneef van Ivan Kasjegasjev kans om Nederland te bezoeken. Hij legde er bloemen bij het graf van de oom van zijn vader. Soldaat Kasjegasjev overleed op 21 mei 1945 aan tuberculose. Hij is afkomstig uit de Altai, diep in Rusland, waar we in augustus 2003 zijn nabestaanden vonden.

Roel Wolthuis is op 6 december in Zeist overleden. Hij was na de oorlog als rechercheur van de Politieke Opsporingsdienst (district Utrecht-Oost) betrokken bij de opsporing en het verhoren van oorlogsmisdadigers uit Kamp Amersfoort. Ook was Wolthuis aanwezig bij de opgraving van stoffelijke resten van slachtoffers rond het kamp, waaronder 101 Sovjetrussische krijgsgevangenen. Wolthuis werd 93 jaar.

Op voorgrond vlnr Gerrit Kleinveld, Annemiek Littlejohn, Roel Wolthuis. Boven links schrijver dezes.

Vlnr Kleinveld, de kampbeulen Oberle en Kotälla, Wolthuis.

Onlangs bracht ik een bezoek aan Georgië. In mijn programma had ik een dag gereserveerd om op zoek te gaan naar nabestaanden. En niet voor niets.

Op het Russisch Ereveld liggen ook enkele soldaten uit het Georgische bataljon dat aan het einde van de oorlog op Texel in opstand kwam tegen de Duitsers. Zij hadden zich tijdens de barre omstandigheden van hun krijgsgevangenschap genoodzaakt gezien voor Duitse dienst te tekenen.

Geen van de in Leusden begraven soldaten belandde op Texel. Sommigen stierven al voordat het bataljon werd overgeplaatst, anderen behoorden tot een groepje dat in Beverwijk werd gelegerd. Op het fort aan de Sint Aagtendijk werden vijftien van hen door de bezetter doodgeschoten, nadat de Georgische kameraden op Texel in opstand waren gekomen. Hun lichamen werden later in Leusden herbegraven.

In een dag tijd slaagde ik erin, met hulp van dorpsbewoners, een neef van soldaat Gabo Nanobasjvili te vinden en een dochter van Arsen Asanisjvili. Eerder al werd in Armenië de familie opgespoord van Ambartsoem Markosjan, die dienst deed in een Armeens bataljon van de Wehrmacht. Meer over deze groepen Sovjetrussen in Duitse dienst en mijn zoektocht naar hun nabestaanden valt te lezen in mijn toekomstige boek.

Ook werden de nabestaanden van Ivan Staroded gevonden. Hij stierf als pas bevrijde krijgsgevangene in Duitsland aan ziekte en werd eerst in Margraten en later in Leusden begraven. Daarmee komt het totaal opgespoorde families van op het Russisch Ereveld begraven Sovjetrussische soldaten op 142.

Overigens ging deze week de documentaire De Russenoorlog over het onverwerkte oorlogsverleden van Texel in première op het IDFA.

Van tientallen Sovjetsoldaten die zijn begraven op het Russisch Ereveld, zijn onbekende persoonsgegevens ontdekt. Daarmee is het mogelijk hun nabestaanden op te sporen.

De informatie is afkomstig uit de archieven van de International Tracing Service (ITS) in Bad Arolsen. De zoekdienst helpt al decennia slachtoffers van de nazivervolging en hun nabestaanden aan documenten. ITS beschikt over 50 miljoen verwijskaarten met informatie over 17,5 miljoen personen.

Het immense archief is een goudmijn voor onderzoekers. Gelukkig heeft het zijn deuren sinds een paar jaar ook voor publiek geopend. Ik bracht zodoende in september voor het eerst een bezoek aan ITS. De organisatie toonde zich uitermate geïnteresseerd in mijn zoektocht en publiceerde een interview op de website (hier in Engels, hier in Duits te lezen).

Het heeft even geduurd, maar eindelijk heb ik alle gegevens van mijn bezoek verwerkt. Hetzelfde geldt voor een reeks documenten die werd nagezonden. De nieuwe persoonsgegevens van soldaten zijn toegevoegd aan de lijst van gezochte families op deze site.

Nooit eerder was Anatoli Koedrin dichter bij zijn vader als deze week in Leusden. Hij knielde bij diens graf, omarmde de steen, plaatste bloemen en dronk op de vader die hij nooit leerde kennen.

Anatoli werd verwekt in een militair hospitaal, waar zijn moeder op bezoek kwam bij zijn gewonde vader, sovjetsoldaat Ivan Koedrin. Negen maanden later – terwijl Ivan teruggekeerd aan het front tegen nazi-Duitsland vocht – kwam Anatoli als vierde zoon ter wereld.

Deze week waren vader en zoon Ivan en Anatoli Koedrin dan eindelijk herenigd. Ivan ligt op het Russisch Ereveld naast Rusthof begraven.

Op de begraafplaats sprak Anatoli’s vrouw Nadezjda de aanwezigen toe. Ook sprak Nadezjda de waardering uit voor de wijze waarop Ivan Koedrin in Nederland wordt herdacht. Ze toonde zich ook zeer gelukkig met de aandacht voor de officieuze plechtigheid, die werd bijgewoond door medewerkers van de Stichting Nationaal Monument Kamp Amersfoort en diverse media.

Zaterdagochtend begonnen Anatoli en Nadezjda aan hun meer dan twee dagen durende terugreis. Met in de tas een exemplaar van AD/Amersfoortse Courant, dat intussen al uitgebreid had bericht over hun bezoek.

Eerder deze week verscheen in De Stad Amersfoort en de Leusder Krant al een verhaal over het Russisch Ereveld (Eerbetoon aan Sovjetsoldaten).

Het AD publiceerde op donderdag 10 september 2009:
Emotioneel bezoek aan Ereveld en
Tranen en wodka vloeien bij het graf van soldaat Ivan

Op 9 september brengt Anatoli Koedrin met zijn vrouw Nadezjda voor het eerst een bezoek aan het graf van zijn vader. Anatoli is de jongste van vier zoons van Ivan Koedrin. De oudste drie zijn al overleden.

Ivan Fjodorovitsj Koedrin kwam op 22 oktober 1906 ter wereld in Giaginskaja, een kozakkendorpje in Adygea, een kleine republiek in de noordelijke Kaukasus. Hij trouwde er met Praskovja Ivanovna ("Pasja") en beiden werkten op de kolchoz met de naam Grote Revolutie. Ivan had maar drie jaar onderwijs genoten en toch slaagde hij erin op te klimmen tot hoofd boekhouding.

Ruim een maand na het begin van Operation Barbarossa, de Duitse aanval op de Sovjetunie, werd Ivan opgeroepen voor militaire dienst. Hij liet zijn vrouw Praskovja en hun drie zonen Michail, Viktor en Nikolaj van elf, zes en twee jaar achter.

In februari 1942 kreeg Praskovja een brief van Ivan uit een ziekenhuis in Sotsji, een stadje aan de Zwarte Zee, niet ver (zo’n tweehonderd kilometer) van Adygea. Hij was gewond geraakt en werd er verzorgd. Praskovja liet haar kinderen achter bij de buren en maakte de lange reis naar Sotsji om haar man te bezoeken. Dankzij dat bezoek is er een foto van Ivan bewaard gebleven. Maar dat was niet het enige aandenken... In november 1942 kwam nog een vierde zoon ter wereld: Anatoli.

De laatste brief van Ivan ontving de familie uit Kertsj op de Krim, waar hevig werd gevochten tussen de Duitsers en het Rode Leger. Begin 1943 werd Ivan krijgsgevangen genomen en naar een kamp in Duitsland gestuurd. Op 10 mei 1945 overleed hij in een ziekenhuis aan tuberculose.

Door de Amerikanen werd Ivan overgebracht naar het dichtstbijzijnde Amerikaanse Battlefield over de Duitse grens. Dat was in Margraten. Na de oorlog werd Ivan overgebracht naar Amersfoort, waar het Russisch Ereveld was aangelegd. Daar rust hij nu in rij 3, graf 263.

Anatoli (nu 66 jaar) komt naar Nederland om voor het eerst in zijn leven het graf van zijn vader te bezoeken. Een vader die hij nooit heeft gekend behalve uit verhalen en via een foto.

Onlangs was een cameraploeg bij ons op bezoek om opnamen te maken. Het betrof een regionaal televisiestation in de provincie Moskou, waar we nog twee families van in Leusden begraven Sovjetsoldaten zoeken. Het leverde een kort item op bij Telekanal Podmoskov’e, dat nu ook via internet is te zien. De uitzending heeft wel reacties opgeleverd, maar nog niet geleid tot de opsporing van de juiste families.

Klik op de foto om de video te bekijken.

Het ziet ernaar uit dat families van nog twee sovjetsoldaten zijn opgespoord. Uit eerdere berichten uit de provincies Ternopol’ en Tsjerkassk viel niet met zekerheid vast te stellen of nabestaanden waren gevonden. Nu beschikken wij over adressen van familieleden van de sovjetsoldaten Foma Kritjoek en Nikolaj Barin.

De echtgenote van Kritjoek overleed helaas vijf jaar geleden. Maar in het dorp Velikië Koeskivtsy woont nog altijd een dochter van de soldaat.

Soldaat Barin had geen broers, zussen en kinderen. Zijn vrouw is overleden. In het dorp Christinovka woont alleen nog zijn schoonzus.

Van in totaal 138 soldaten die op het Russisch Ereveld begraven liggen, zijn nu de nabestaanden opgespoord en geïnformeerd.

Edo Hunnik werkt komende week voor het laatst op het Russisch Ereveld. Na 35 jaar onderhoudswerk gaat hij met pensioen.

Samen met collega John Groenestein zorgde Hunnik er namens de Oorlogsgravenstichting voor dat de begraafplaats er keurig verzorgd bij ligt. Samen maaiden ze 7000 kilometer gras en plaatsten ze ontelbare plantjes. Mede dankzij hun inzet hebben 865 soldaten uit een ver, onbekend land een fraaie laatste rustplaats gekregen.

Onlangs nam de Oorlogsgravenstichting tijdens een receptie al afscheid van Hunnik. Ook nabestaanden van in Leusden begraven Sovjetsoldaten bestelden via ons een bloemstuk. Binnenkort zullen we Hunnik ook de brieven overhandigen die nabestaanden hem uit dankbaarheid schreven.

Edo Hunnik (rechts) en John Groenestein, medewerkers van de Oorlogsgravenstichting, op het Russisch Ereveld in Leusden. (Foto Remco Reiding)

Uit de provincie Nikolaev in Oekraïne bereikte ons het bericht dat familieleden van Sovjetsoldaat Ivan Boerchajlov zijn gevonden.

Dat was niet gemakkelijk, want voor zover bekend had hij geen kinderen en zijn beide broers overleden ook tijdens de oorlog. Gelukkig werd een kleinzoon van één van die broers opgespoord. Deze achterneef van de in Leusden begraven Ivan Boerchajlov verwees ons ook naar een nicht van de soldaat. We zullen haar vragen wat ze zich weet te herinneren van haar oom.

Vanuit de Russische havenstad Taganrog bereikte ons zojuist het bericht dat twee dochters van Sovjetsoldaat Ivan Lomakin zijn getraceerd. We spraken met de kleindochter van de in Leusden begraven soldaat.

Lomakin woonde zijn hele leven in Kirovograd, Oekraïne. Na de oorlog, toen hij niet meer thuis was gekomen, verhuisde zijn familie naar Taganrog. Dat bemoeilijkte de zoektocht. Zeven jaar nadat we voor het eerst zijn nabestaanden probeerden te vinden, zijn zij alsnog gevonden.

Lomakin had drie kinderen. Zijn zoon Vladimir overleed in 2002.

Overwinningsdag zit er weer op. De dag begon in Moskou met een grootse militaire parade op het Rode Plein en eindigde met vuurwerk. In Leusden vond, naar verluidt, een indrukwekkende plechtigheid plaats.

’s Avonds besteedde het Eerste Kanaal uitgebreid aandacht aan het Russisch Ereveld en mijn zoektocht naar nabestaanden. De reportage (zie boven) was het slotstuk van een uitzending die volledig was gewijd aan Overwinningsdag. Op de uitzending kwamen direct tientallen reacties binnen uit de hele wereld. Wij zien de aandacht vooral als een manier om meer nabestaanden te vinden.

De herdenking in Leusden trok zo’n 300 bezoekers. Medewerkers van de Stichting Nationaal Monument Kamp Amersfoort deelden een boekje uit met daarin de vertaling van mijn toespraak op 19 april. Die is ook op deze site te vinden (Nederlands / Russisch).

Het Russische televisienieuws besteedt zaterdag 9 mei uitgebreid aandacht aan het Russisch Ereveld in Leusden. De reportage wordt uitgezonden op het eerste kanaal in het nieuwsprogramma Vremja, vermoedelijk in de uitzending van 21.00 uur (Russische tijd).

We reisden vorige week met een cameraploeg af naar Novomoskovsk, zo’n 250 kilometer ten zuiden van Moskou. Daar brachten we een bezoek aan de echtgenote (!) van sovjetsoldaat Nikolaj Vasil’ev, die op het Russisch Ereveld in Leusden begraven ligt. De televisieploeg bezocht in Novgorod ook nog de dochters van sovjetsoldaat Dmitri Kolynin.

Het team filmde ook in Nederland. Op 19 april was Pervyy Kanal aanwezig bij de herdenking van de overdracht van Kamp Amersfoort aan het Nederlandse Rode Kruis.

Kanaal 100 in Sint-Petersburg zendt op 9 mei opnieuw de documentaire ‘De taak van journalist Reiding’ uit. Die is twee jaar geleden gemaakt door verslaggever Pavel Sotnik, die enkele maanden later om het leven kwam.

Het programma van Overwinningsdag op zaterdag 9 mei is bekend. Zoals gebruikelijk begint de jaarlijkse herdenking van de Tweede Wereldoorlog met het leggen van bloemen bij monument De Koedriest, waar 77 Sovjetsoldaten in 1942 werden gefusilleerd. Daarna vindt een plechtigheid plaats op het Russisch Ereveld.

De stoet wordt aangevoerd door de ambassadeurs van Rusland, Wit-Rusland, Oekraïne, Kazachstan, Oezbekistan en – voor het eerst – Azerbeidzjan. Onduidelijk is of ook de ambassadeur van Georgië aanwezig zal zijn. Waarnemend burgemeester Broekhuis van Leusden zal – mede namens burgemeester Van Vliet van Amersfoort – acte de presence geven.

Het programma:
09.30 uur: kranslegging bij monument Koedriest
10.10 uur: opstellen stoet
10.30 uur: ceremonie op Russisch Ereveld
11.00 uur: receptie voor genodigden in aula Rusthof

Op het Russisch Ereveld wordt door medewerkers van de Oorlogsgravenstichting hard gewerkt om de begraafplaats er tiptop uit te laten zien. Binnenkort worden onder meer duizend vlijtige liesjes geplaatst.

Zondag had de jaarlijkse herdenking van de bevrijding van Kamp Amersfoort plaats. Zeker 500 mensen, waaronder tientallen oud-gevangenen kwamen naar de Loes van Overeemlaan. Ik was uitgenodigd als spreker.

Tijdens mijn toespraak maakte ik mijn plannen bekend. Ik wil de komende anderhalf jaar, zo mogelijk fulltime, wijden aan verder onderzoek naar het Russisch Ereveld en de 865 hier begraven soldaten. Dat moet leiden tot een boek.

Aan de hand van de reacties van nabestaanden en andere voorbeelden toonde ik aan dat voor veel mensen de oorlog niet voorbij is. Speciale aandacht gaf ik aan de 101 Sovjetrussen die in en nabij Kamp Amersfoort werden uitgemoord. Mijn lezing vindt u hier in attachment. Een papieren exemplaar kunt u verkrijgen bij de Stichting Nationaal Monument Kamp Amersfoort. Op de site van de stichting vindt u ook foto's van de herdenking.

Gedicht en lezing 19 april 2009

(Foto's Gert Stein)

Heeft de opsporing van nabestaanden van in Leusden begraven Sovjetsoldaten de afgelopen jaren stilgelegen? Zeker niet! Inmiddels heb ik van 134 soldaten familieleden gevonden en hen verwittigd over het lot van hun vermiste.

Maar... de tijd dringt. Onlangs nog bleek een zoon van een soldaat te zijn overleden, slechts twee weken voordat ik zijn gezin opspoorde. Daarom wil ik de komende tijd geheel wijden aan mijn langdurige zoektocht.

Doel is zoveel mogelijk families op te sporen die 65 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog nog steeds niet zijn geïnformeerd over het feit dat hun familielid op het Russisch Ereveld in Leusden begraven ligt.

Bovendien vind ik het van groot belang dat de geschiedenis van deze markante begraafplaats en de 865 hier begraven soldaten niet verloren gaat. Daarvoor is verder onderzoek nodig. Ik wil een concreet en blijvend resultaat van meer dan tien jaar naspeuringen. Daarom werk ik aan een boek over het Russisch Ereveld en mijn zoektocht naar nabestaanden.

Op deze plek zal ik geregeld berichten over mijn vorderingen.